پتنت يا حق ثبت اختراع، ‌حقي انحصاري است كه در قبال اختراع ثبت شده به مخترع اعطا مي‌شود. اين حق در ازاي افشاي جزئيات كامل اختراع براي عموم، حمايت قانوني از اختراع را براي صاحب آن در مدتي محدود فراهم مي‌كند. به اين معني که اگر شخصي بتواند جديد بودن، گام ابتكاري داشتن، و فايده عملي داشتن كار خود را در يك دفتر ثبت اختراع ثابت كند، اين حق به او داده مي‌شود كه هيچ كس نتواند بدون اجازه او مورد اختراعش را به طور تجاري توليد كند يا مورد استفاده، فروش و توزيع قرار دهد.
تعريف پتنت دو موضوع را به روشني بيان مي‌كند؛ يكي فايده پتنت براي صاحب اختراع و ديگري فايده آن براي ديگران؛ از يك سو با ثبت اختراع، راه استفاده غيرمجاز براي ديگران بسته مي‌شود و صاحب اختراع مي‌تواند با عقد قرار داد، اجازه استفاده (ليسانس) اختراع خود را به ديگران واگذار كند و علاوه بر شهرت علمي، از منافع مادي اختراع خود نيز بهره ببرد. از سوي ديگر، اين حق تنها در ازاي افشاي تمام جزئيات اختراع براي عموم، به صاحب آن داده مي‌شود. به اين ترتيب اسرار علمي و فني حاصل از پژوهش، ‌فقط در كتابخانه شخصي و بايگاني مغز افراد نمي‌ماند و نياز نيست تمام گام‌هايي كه براي رسيدن به هدفي برداشته شده است توسط نسل‌هاي بعد نيز تكرار شود.

 اما ثبت اختراع در كشور ما در چه جايگاهي است؟

قانون ثبت علائم تجاري و اختراعات ايران درسال 1310 به تصويب رسيده است. اين قانون عليرغم ضعف‌هايي كه دارد، ‌نشان دهنده قدمت و كهن سالي اين مقوله در ايران است. اما در تمام سال‌هاي گذشته، اين قانون نتوانسته است هيچ كدام از دو فايده فوق‌الذكر را براي كشور ما به همراه داشته باشد. ثبت اختراع در ايران تنها با ديد شهرت علمي براي مخترع نگريسته شده است، لذا نه حمايت قانوني از حقوق مخترع و جلوگيري از استفاده غيرمجاز از اختراع او مورد توجه قرار گرفته است، نه اختراعات ثبت شده كمك چنداني به رشد و توسعه صنايع كرده‌اند.
علاوه بر اين، آموزش مفهوم ثبت اختراع نيز ضعيف بوده است، ‌به گونه‌اي كه بسياري از مديران، ‌كارشناسان و پژوهش‌گران، حتي آشنايي مقدماتي با اين مقوله ندارند و شايد برخي از فناوري‌هايي كه ليسانس آنها در قبال پرداخت هزينه‌هاي گزاف از ديگر كشورها خريداري مي‌شود، عملاً دوره حمايت قانوني را سپري كرده و استفاده تجاري از آنها با همان اطلاعات افشا شده حين ثبت، و البته بدون نياز به پرداخت هر گونه هزينه‌اي امكان‌پذير باشد.
لذا در كل چنين به نظر مي‌رسد كه مقوله كهنسال ثبت اختراع در ايران هنوز در مراحل جنيني است و شايد نياز به انكوباتوري براي تولد آن ‌باشد.