|
جناب آقاي دکتر کتباب لطفاً ابتدا از سابقة فعاليت و ساختار سازماني پژوهشکده توضيحاتي ارايه فرماييد.
با توجه به اهميت و گسترش روزافزون فناورينانو در زمينههاي مختلف علمي و فني دانشگاه صنعتي اميرکبير در سال گذشته، تصميم گرفت پژوهشکده علوم – مهندسي فناورينانو را در دانشگاه تأسيس کند و عمدتاً هدف از تأسيس آن، تمرکز بخشيدن به فعاليتهاي پژوهشي و مرتبط کردن دانشگاه صنعتي اميرکبير با ساير دانشگاهها و مراکز تحقيقاتي مرتبط با فناورينانو بود. اين پژوهشکده فعاليت خود را از سال 1385 به صورت يک شوراي هفت نفره شروع کرد و اولويتهاي پژوهشکده مشخص و تدوين شد وموافقت اصولي پژوهشکده تحت عنوان پژوهشکده «فناورينانو اميرکبير» مورد موافقت وزارت علوم قرار گرفت.
گروههاي پژوهشي که پژوهشکده فعاليت خود را با آنها آغاز کرد و در حال انجام آنهاست عبارتند از: گروه نانومواد، گروه نانوفراورش و گروه نانومهندسي.
اين گروهها فعاليتهاي خود را بر اساس آن ضوابطي که توسط شورا تعيين شده انجام ميدهند و عمده رسالت پژوهشکده و گروههاي پژوهشي اجراي طرحهاي کاربردي و صنعتي است و به پروژههاي دانشجويي کاري ندارد.
آيا دانشکدههاي دانشگاه زير مجموعة پژوهشکده هستند؟
دانشکدهها زيرمجموعههاي پژوهشکده نيستند. ما از اعضاي هيئت علمي و اساتيدي که در دانشکدههاي مختلف که مرتبط با فناورينانو هستند، استفاده ميکنيم و متناسب با زمينه تحقيقاتشان، اين افراد در يکي از سه گروه فعاليت دارند. بنابراين دانشکدهها زيرمجموعه نيستند؛ بلکه ما از تجهيزات و امکانات آنها استفاده ميکنيم.
سياستها و اهداف کلي پژوهشکده چيست؟
در واقع اهداف پژوهشکده را به صورت کوتاهمدت و اهداف بلندمدت پنج ساله تدوين کرديم. اهداف بلند مدت پژوهشکده به اين صورت است که ميخواهيم پژوهشکده دانشگاهاميرکبير فعاليتهاي خودش را در قالب طرحهاي صنعتي به منظور تدوين دانش فني و کاربردي در رابطه با فناورينانو انجام دهد.
اهداف بلندمدت پژوهشکده، تأسيس يک آزمايشگاه مرکزي مجهز در دانشگاه صنعتي اميرکبير، به منظور سرويسدهي به پژوهشگرهاي دانشگاه و ساير پژوهشکدههاي خارج از دانشگاهاست و ابزارهاي لازم براي اجراي پروژههاي تحقيقاتي را فراهم کند.
در اين راستا ما در قالب يک يا دو قطب، يعني قطب فناورينانو در محيط زيست و قطب نانومواد تمام فعاليتهايمان را متمرکز کرديم.
قطب ديگري که به آن فکر ميکنيم قطب فناورينانو در صنعت خودرو است. به همين دليل يک تفاهم نامه و به دنبال آن يک توافقنامه پژوهشي با شرکت ساپکو منعقد کرديم تا پروژههاي تحقيقاتي و طرحهاي مورد نياز صنايع خودرو به ويژه ايران خودرو را در قالب يک کميتة کاري شناسايي کنيم و در واقع طرحهاي تحقيقاتي را اجرا کنيم. برگزاري کارگاههاي آموزشي از ديگر فعاليتهاي ما در پژوهشکدهاست.
در اجراي کارگاههاي تخصصي سعي داريم از محققان ايراني خارج از کشور استفاده کنيم. به منظور مرتبط کردن پژوهشکده با مراکز تحقيقاتي خارج از کشور، مراکزي را که اساتيد و دانشمندان ايراني حضور دارند شناسايي کرديم و تفاهم نامههاي مختلف تحقيقاتي در برگزاري کارگاههاي تحقيقاتي مبادله کرديم. تا پايان امسال يا در اوايل سال آينده سه کارگاه آموزشي مربوط به صنعت نفت، گاز و پتروشيمي برگزار ميکنيم که با همکاري يک عده از همکاران خارج از کشور از جمله فناورينانو لئون در کشور سوئد و انستيتو نانواپتيک اسپانياست.
محور اولويتبندي تحقيقاتتان چگونهاست؟
اولويتهاي پژوهشکده با در نظر گرفتن کاربردي بودن و نزديک بودن آنها به محصول، وجود زيرساختارهاي لازم، امکان رشد و گسترش در کشور است. در اين زمينه اولويت هر سه گروه را در حوزههاي نانومواد، نانوالکترونيک، نانوبيو، نانوپودرهاي فلزي، سراميکي، نانوکاتاليزها و نانوکامپوزيتها و نانومواد کربني تعيين شدهاست که همه اين زمينهها به نحوي با صنايع مختلف مرتبط هستند؛ اعم از صنايع خودرو – صنايع الکترونيک کامپيوتر- صنايع دارويي- صنايع پزشکي و. . . .
آيا سياستهاي شما با سياستهاي دانشکدهها هماهنگ است؟
ما دانشکدهها را آزاد گذاشتيم تا فعاليتهاي تحقيقاتي خود را انجام دهند تا بر اساس نيازهاي صنايع و نيازهاي جامعه حرکت کنند. ولي اگر هر برنامهاي در پژوهشکده بخواهد اجرا شود قطعاً ما از تمام پتانسيلهاي موجود در دانشکدههاي مختلف استفاده ميکنيم.
ما با مراکز تحقيقاتي مرتبط هستيم، از جمله پژوهشکده نانوي دانشگاه شريف، مرکز صنايع نوين وزارت صنايع، وزارت صنايع، انرژي اتمي، محيط زيست، کميته پژوهش شهرداري و. . . .
ارتباط شما با ستاد فناورينانو چگونهاست؟
قبل از اينکه پژوهشکده کارش را به طور رسمي آغاز کند، با ستاد ارتباط داشتهاست. از زمان تأسيس پژوهشکده ارتباط ما با ستاد بيشتر شد. کليه فعاليتها از جمله فعاليتهاي پژوهشي، فعاليتهاي انتشار مقاله و چاپ کتابها که در اين پژوهشکده انجام ميشود، ستاد در جريان آن قرار ميگيرد .
انتظارات شما از ستاد چيست؟
انتظار ما از ستاد اين است که پژوهشکده را در راهاندازي و تجهيز آزمايشگاه مرکزي کمک کنند و دستاوردهاي تحقيقاتي اين پروژه را به نحوي به صنعت انتقال دهند تا به سمت محصول محوري حرکت کنيم.
محصول محوري را در چه طرحهايي مدنظر گرفتهايد؟
بازيافت و اصلاح خواص بطريهاي نوشابه و آب، جهت برگرداندن اين بطريها به چرخه توليد، سالمسازي آب و پسابهاي صنعتي از طريق جذب فلزات سنگين و سمي، تدوين دانش فني و طراحي خط توليد نانوکامپوزيتي بوده، استفاده از نانوپوششها در محافظت خوردگي پتروشيمي، که همه اين موارد با استفاده از فناورينانو بودهاست.
بودجة شما از کجا تأمين ميشود؟
تأمين بودجه از محل قراردادهاي صنعتي که با حمايت معاونت پژوهشي دانشگاه همراهاست. هزينههاي اجرايي طرحهاي تحقيقاتي را محل قراردادهاي صنعتي تأمين ميکند.
تا بهحال چه مقدار جذب اعتبار داشتهايد؟
تا به حال جمع بودجههايي که از صنعت و دانشگاه متوجه پژوهشکده شده در مدت اين يک سال، بالغ بر يک ميليارد تومان است که براي اجراي پروژههاي مختلف صرف شدهاست.
مشکلات عمدهاي که پيش روي شماست چيست؟
مشکل عمده اين است که صنايع مختلف، هنوز زير ساختار و ذهنيت مثبت لازم براي بهکار گرفتن دستاوردهاي تحقيقاتي مرتبط با فناورينانو را ندارند و انتقال اين محصولات به صنايع دشوار است. ما از طريق کارگاههاي آموزشي و برگزار کردن سمينارها، فرهنگسازي ميکنيم. ولي روند کاربردي کردن دستاوردهاي تحقيقاتي کند است، به علت اينکه تحقيق و پژوهش در فناورينانو نسبتاً هزينهبر است و محصولاتشان هم به دليل ويژگيهايي که اين نانومواد، نانوابزارها و نانوسيمها دارند، از نظر قيمتي و هزينه بالاتر است و به همان ميزان کيفيت و کاربريشان بيشتر است؛ اما نميتوانيم يک مادهاي را يا يک نانوموادي را با ويژگيهاي خاصي و با برتري خاصي تهيه کنيم ولي افزايش قيمتي را نداشته باشيم و يا اينکه تغييري در فرايند استفادهشان يا فرايند تبديل به محصول در يک واحد توليدي نداشته باشيم. بنابراين بايد برنامهريزيهاي خاصي در اين زمينه انجام داد تا دستاوردهاي تحقيقاتي را به صنعت منتقل و اجرايي کرد.
آيا محصولي داشتيد تا به بازار ارائه دهيد؟
يکي از مواردي که شخصاً روي آن کار کردهام، تهيه نانوکامپوزيت هيدروژلهاي شبکهاي شونده قابل تزريق در مخازن نفتي به منظور ازدياد برداشت نفت بودهاست. اين پروژه در تمام ابعادش بررسي و نهايي شده و در حال حاضر با مناطق نفت خيز در حال مذاکره هستيم که بتوانيم آن را اجرا کنيم.
مورد ديگر، استفاده از نانوذرات براي تصفيه پسابهاي شيميايي صنايع پتروشيمي بوده که اجرائي کرديم.
طرح ديگري که در حال اجرائي کردن آن هستيم مواد پوششهاي الکترومغناطيسي براي پوشش دادن تجهيزات الکترونيکي از صدمات ناشي از برخورد امواج الکترومغناطيسي است که اين را در صنايع مخابرات اجرائي ميکنيم.
مهمترين نقطه قوت و ضعف پژوهشکده چيست؟
پژوهشکده يک پژوهشکده جديدالتأسيس است. طبيعتاً تمام تجهيزات مورد نياز را نداريم هرچند در دانشکدههاي مختلف هم آزمايشگاههاي متفاوتي را داريم و از امکانات و تجهيزات آنها استفاده ميکنيم. اما چون پژوهشکده بيش از يک سال از تأسيس آن نميگذرد طبيعتاً حمايتهاي پژوهشي احتياج داريم و در قالب اجراي پروژههاي مورد نياز، بتوانيم حمايت مالي ارگانهاي مختلف را جذب کنيم.
نقاط قوت ما در تعداد پژوهشگران با سابقه در رشتههاي مختلف و دانشکدههاي مختلف است. ضمن اينکه در دانشگاهاميرکبير سه گرايش وجود دارد. کارشناسي ارشد فناورينانو در دانشکده مهندسي پليمر (گرايش نانوپليمر) را داريم.
جناب آقاي دکتر در پايان از جنابعالي به خاطر وقتي که گذاشتيد، سپاسگزاريم و آرزومند موفقيتهاي روزافزون شما در اين عرصه هستيم.
|
